مجبور شدم بر خلاف عادت خم شوم و به زحمت با دست آن را به پاى خود كنم و بدتر از آن‌كه براى ايستادن روى پاهاى خود مىبايست طناب سايبان‌ها را مىگرفتم . بعد از مدتى به همان حال سوار بر اسب شدم و پس از خداحافظى با پدر مقدس به چادر خود رفتم ؛ براى اولين بار بود كه در عمر خود اثر شراب را حس مىكردم و بىاختيار مىخنديدم و حرف مىزدم . واقعا اين مايع چيز بد و خطرناكى است ولى چه مىشود كرد ؛ در محضر شاه عباس جز خوردن آن چارهء ديگرى نيست . چهارشنبه اول اوت كه به شاه اخبار تازه‌اى رسيده بود ، صبح اول وقت در شهر جار زده شد كه اردو بايد بلافاصله به صوب تبريز حركت كند ، ولى شاه با عدهء معدودى از درباريان و ميهمانان در شهر باقى ماند تا بعد به اردبيل برود . امامقلىخان نيز با بقيهء قواى خود جزء اين عده بود و همان‌طورى كه قبلا يادآور شدم ، قسمت اعظم سپاهيان فارس را داودخان ، برادرش ، قبلا با خود برده بود ، ولى به هر حال قوايى كه شاه را همراهى مىكرد ، با وجود كمى ، به اندازه‌اى بود كه قادر باشد در برخوردهاى اوليه با حريف دست و پنجه نرم كند . تعداد افراد را البته دقيقا نمىدانم ؛ زيرا در سلطانيه بر خلاف نظر اوليه رژهء نظامى انجام نشد ، ولى حالا كه وارد اين بحث شده‌ام اجازه مىخواهم قدرى راجع به تركيب قشون ايران صحبت كنم . قشون ايران مركب از چهار دسته است كه به ترتيب اهميت از پايين‌ترين آنها ، يعنى تفنگچيان كه شاه چندى پيش به توصيهء آنتونى شرلى انگليسى به تشكيل آنان همت گماشت « 1 » ، شروع مىكنم . تفنگچيان از نژاد اصيل ايرانى هستند كه مسكن و مأواى آنها در شهرها يا دهات است و چون تمام سال حقوق مىگيرند مجبورند هر وقت به وجود آنها احتياج باشد ، فورا به خدمت حاضر شوند . نجيب‌زادگان يعنى قزلباش‌ها وارد اين دسته نمىشوند و در حقيقت افراد آن را فقط رعيت‌ها تشكيل مىدهند . به رعيت لفظ تات نيز اطلاق مىشود ، و در فارسى وقتى تات مىگويند ، منظور اين است كه طرف از طبقهء نجبا نيست ، ولى در حقيقت آنان اصيل‌تر از قزلباش‌ها هستند ، زيرا دستهء اخيرالذكر فقط از زمان شاه اسمعيل صوفى به بعد خود را با زور اسلحه تحميل كرده‌اند ؛ در حالى كه تات‌ها ايرانىالاصل هستند و ساكنان واقعى اين سرزمين را تشكيل

--> ( 1 ) . نويسنده در اينجا دچار اشتباه شده و كسى كه در تجديد سازمان نظام ايران در زمان شاه عباس كوشش كرده رابرت شرلى برادر آنتونى شرلى بود . - م .